Skip to Content
بازگشت به صفحه کامل

اصطلاحات و ضرب المثل های لری

*بَچَه ایگهُ بَوم ایزَنُم ای گُه مَهلی لَری. دَیم ای زَنُم ای گُه مَحلی پُرخری.

**بچه می گوید پدر مرا کتک می زند و می گوید خیلی لاغری و مادرم هم مرا کتک می زند و می گوید خیلی غذا می خوری.

***************************************

*بَعدَه بِهار کِرِه دونَه ورار.

**بعد از بهار مشک مخصوص کره را درست کن. کنایه به کدبانوی ناوارد و بی نظم است که به موقع کارش را انجام نمی دهد.

***************************************

*بَچه ایگو بوم ایزَنُم ایگو مَهلی لَری. دَیم ایزَنم ایگو مَهلی پُر خِری.

**بچه می گوید: پدرم مرا کتک می زند می گوید خیلی لاغری، مادرم هم مرا کتک می زند و می گوید خیلی غذا می خوری.

***************************************

* بُل گَپو مَکُن.

** پرش بزرگ نکن . کنایه به کسی است که مثلأ می خواهد راه صد ساله را یک شبه طی کند.

***************************************

* بَعدَه بِهار کِرِه دونَه و رار.

**بعد از بهار مشک مخصوص کره را درست کن . کنایه به کدبانوی ناوارد و بی نظم است که به موقع کارش را انجام نمی دهد.

***************************************

* بَچَه ایگُه بَوم ایزَنُم ای گُه مَهلی لَری . دیم ایزنُم ای گُه مَحلی پُر خَری.

** بچه می گوید : پدرم مرا کتک می زند می گوید خیلی لاغری ، مادرم هم کتک می زند و می گوید خیلی غذا می خوری . منظور همراه و همفکر نبودن خانواده است.

***************************************

* بَی نُفت خُش وَ قَهره.

** با بینی خودش هم قهر است. به آدم های بهانه گیر و قهر قهرو می گویند.

***************************************

*بَی یَه شیتَه وَ جا بُل اِی کِنِه.

**با یک سوت از جا می پرد . به آدم هایی گفته می شود که از خود چیزی ندارند و زود تحریک می شوند و فریب می خورند.

***************************************

*بِنگِشتَه بُردن وَ بِهِشت دَرَه وُ گُه آی وطن.

**گنجشک را بردند در باغ بهشت او از آنجا گریخت و فریاد زد وطن یاد وطن یاد.

***************************************

* بُل گَپو مَکن

** پرش بزرگ نکن . کنایه به کسی است که مثلأ می خواهد راه صد ساله را یک شبه طی کند.

***************************************

*بَرف وَ نَزیکی قُرب نیاره.

** برفی که نزدیک باشد چندان ارزشی ندارد. قدر انسانهای نیک را که در بین آنها زندگی می کنند نمی دانند هرگاه که آنها را از دست دادند آن موقع می فهمند که چه گوهری را از دست داده اند.

***************************************

*بِرَه ی نَر وَ کِلَه نی خوسِه.

**بره نر (قوچ) در آغل نمی خوابد. منظور مردی که جوهر کار و معرفت دارد و اعتماد به نفس بالایی هم داشته باشد هرگز بی کار و بی عار نمی گردد.

***************************************

*بیمار بَی اما بیمار پرست نَبی.

**بیمار باشی اما بیمار پرست ( پرستار بیمار) نباشی.

***************************************

*بی غَم در جهان و بی خَر در قافِلَه.

**بدون غم در جهان و بدون خر در کاروان ( کنایه به افراد بی تعهد و بی مسئولیت در برابر زندگی ).

***************************************

* بَنه ی نَه بَهسَه.

** جَوالی که آن را جمع و جور نکرده و نبسته باشند. به آدم های چاق و شل و وا رفته می گویند.

***************************************

* بَی پوز تِفنگ گَپ ایزَنه.

** با دهانه تقنگ حرف می زند. خیلی عصبی و تند است.

***************************************

* بید و نَبیدِت یَکی یَه.

** بودن و نبودنت یکی است ( کنایه به فرد بی مسئولیت و لا ابالی است ) .

***************************************

*باغبون وَخت ثمر گوشِش کَرِه.

**باغبان وقتی که باغش به ثمر می رسد گوشش کر می شود ( یعنی عمدأ خود را به آن راه می زند تا از محصول باغ به کسی ندهد ) .

***************************************

* به خدا وَش نی وَرا که تُنگُر سَر تُنگُر بِنه.

** به خدا از او بر نمی آید که ریگی را بر روی ریگی دیگر بگذارد.

***************************************

* بُوت اُسا بی که خُت ایخَی اُسا بَی.

**پدرت استاد بود که خودت می خواهی استاد شوی.

***************************************

*بارَلِتَه وَش اَردی.

** بارهایت ( گندم هایت ) را به وسیله او آسیاب کردی( منظور اینکه با زرنگی از طرف بارها را کشیدی).

***************************************

* بو سیر وَت ایا.

** بوی سیر از تو می آید ( کار کار خودت است).

***************************************

* اَر اي تِيَه كور وابُو ، اُوتيَه وَ فِكرش ني

** اگر اين چشم كور شود ، چشم ديگر به فكر اوبه فكرش نيست . (كنايه به بی عاطفگي و بي اعتنايي مردم نسبت به هم است)

***************************************

* اَر مخمل كني خارا بپوشي ، همو كنگر كَنه ِريچال فروشي..

** اگر مخمل و پارچه پرنيان بپوشي همان كنگر چين و ماست فروش هستي كه قبلا بودي . ( كنايه به تازه به دوران رسيده است كه شخصيت را در مال و منال مي داند)

***************************************

* اَر اَوُردي سِيم يَه كلكي مًوَت اَيُم يَه دلگي

** اگر برايم كلگ آوردي . من هم به تو يك كت (يل) مي دهم . كلگ (نان بلوط) يعني هم متقابلا جبران مي كنم.

***************************************

* اَرپوس ميشه بووِن وَ نَي گرگ. هيچ وَخت گُرگ ميش نيابو.

** اگر پوست ميش را به تن گرگ كنند هيچ وقت گرگ ميش نمي شود. كنايه به ( آدمي است كه طبيعتا شرور و طمع خوار است با لباس و عنوان تغيير ماهيت نمي دهد.

***************************************

* اي نُون مُنِه سُرفه خُمِه ايخُم بِخَرمِش

** اين ناني كه درون سفره خودم است ، خودم ميخواهم بخورم . كنايه از( چراغي كه به خانه رواست به مسجد حرام است).

***************************************

* يتيم خاس آش بخره نُفتش كَهنِس

** يتيم خواست آش بخورد خون دماغ شد. كنايه از (بدشانسي آدم بدبخت را مي رساند).

****************************************

* اَر اِي خي بُوتَه نِگُن ، بُوكسي نَه نِگُه.

** اگر مي خواهي فحش پدر به تونگويند ، نبايد به پدر كسي بد بگويي.

****************************************

* اَرسَگ لَرهِ دُز هم ناچِاقه

** اگر سگ لاغره دزد هم بيماراست .

****************************************

* اَفتوُ دِنداش تُندتَر

** گرماي آخر آفتاب (نزديك غروب) شديدتر است.

****************************************

* آفتوُ وَ كو لت دَراومَه كِه تونَه اِيبينم

** آفتاب از كدام طرف در آمده كه تورا مي بينم. (به كسي كه دور به دور و خيلي با فاصله به ديدار فاميل يا دوستانش مي رود).

****************************************

* اوسُه كه اولت بي ، نَه بيت يه نُون سُهته، بَعدِش ايخي يَه جُفت خطيرِ جُفتَه.

** آن وقت كه اول زندگي ات بود يك نان سوخته هم دربساط نداشتي . حالا اين آخر سري جفت ، جفت ، سلماني و آرايشگر مي خواهي.

****************************************

* اول خَرتَ بِسون ، اوسو آخِرتَه بووند.

** اول الاغت را بگیر ، آن وقت آخورت را ببند.

****************************************

* اَر خُو دیدی خیر بُو.

** اگر خواب دیدی خیر باشد.

****************************************

* وُ تازه شَ داره.

** او تازه اش را دارد ( منظور کسی است که سلام نکرده قصد فروانروایی دارد).

****************************************

* او چُه خَشِه که دل خَشِه.

** آنجا خوش است که دل خوشش می آید (یعنی آنجا یا چیزی که آدم به میل خودش انتخاب می کند زیباتر از انتخابی است که به او تحمیل شده است).

****************************************

* ایما اَوُ پاشی اِی کنیم که خَهک راسا نِبو.

** ماها آب پاشی می کنیم که خاک بلند نشود ( منظور اینست که سعی میکنیم فتنه را بخوابانیم).

****************************************

* اَندَی بوشَ ایِ بِرِه و َ بو گَندوُن.

** وگرنه بوی او را می برد به منطقه بو های گند (کنایه به کسی است که قصد بی آبرویی کسی را دارد).

****************************************

* اَو وَ مِله ی کوتاه ای یَرگرده.

** آب به تپه های کوتاه بر می گردد (کنایه به کسی است که زورش به کس دیگری نمی رسد و خشم یا زورش را بر سر بی گناهی خالی می کند).

****************************************

* ایخُم بِگُم آخُه بُوت تفنگچی بِی ، که خُت تفنگچی بِی.

** میخوام بگم آخه مگه پدرت تفنگچی بود که خودت میخواهی تفنگچی باشی.

****************************************

* اَر بَرد سِيا كِه وُ هم سِيا اي كِنه.

*** اگر سنگ صدا كرد او هم صدا مي كند . منظور انسان صبور و تودار و كم حرف است.

****************************************

*اَور گَمبو خَوَر كُن.

*** ابري كه تنبل ها را خبر مي كند. اواخر تابستان ابري آسمان را مي پوشاند ، تنبل ها با ديدن آن ابر سياه با دستپاچگي پشت بام خانه خود را قير اندود مي كنند و خرمن هاي خود را مي كوبند و خلاصه همه كارهاي عقب افتاده خود را انجام مي دهند.

****************************************

*اَر دنيا نَه وَش بِدي حَلا هَم ناراضيَه.

*** اگر دنيا را به او بدهيد هنوز هم ناراضي است. كنايه به آدم طمع خوار و آزمند است.

****************************************

* اَر دو دل یِکَه بِخُون مَه تو بِخیلی.

** اگر دوتا دل همدیگر را بخواهند ، مگه تو حسودی که بدت میاد.

****************************************

*جُومَم دِرسيَه اَصلُم نَه پِرسيَه.

*** اگر پيراهنم پاره است ، اصل و ماهيتم نپريده و از بين نرفته است.

**** از اسب افتادم از اصل كه نيافتادم.

****************************************

*اوسِني كه مالَل بار اي كِه كافلاح تَشُ و خار اي كِه .

*** آن موقع كه مال ها كوچ مي كردند ، كافلاح ( قايد فلاح) شروع به روشن كردن اجاق مي كرد- كنايه از آدم هاي بي نظم و بدون برنامه است كه كارشان برعكس بقيه است.

****************************************

*اَو وَ دَسِش تُپ ني كِنه.

*** آب از دستش چكه نمي كند – كنايه از آدم هاي خيلي خسيس

*اَر تُو خارِ كَنگَري مو خار زولُم.

***اگر تو خار (تيغ) گنگر هستي من خار زول هستم – كنايه به دو نفر كه زير بار همديگر نمي روند ، و از هر نظر خود را از ديگري پايين تر نمي دانند.

****************************************

*اَر نَميريم نَه پيريم.

*** اگر نميرم پير نيستم. يعني اگر زنده بمانم ، آن قدر پير نيستم و مي توانم زحمات يا محبت هاي شما را جبران كنم.

****************************************

*اومَم يَه چي بِخَرُم ، يَه چي گِرو خَردُم.

*** آمدم چيزي بخورم ، چيزي مرا گرفت و خورد.

****************************************

* اِي سُه بِنِش پَر شالِت.

***حال بگذارش لاي شالي كه به كمر بسته اي.- كنايه به كسي است كه بدون مشورت كاري انجام مي دهد يا حرفي مي زند و نتيجه اي ندارد يا هم نا خوشايند است – (حالت طنز و عصبانيت)

****************************************

* اَفتوش مَهلي تُنده.
***
آفتابش خيلي تند (شديد) است.( كنايه به آدم عصبي مزاج است)

****************************************

* اَستَ ني يَبو ، دَس وَ نِهنگ تَشِش بِگِري.

*** اصلا نمي شود دست را نزديك آتشش بگيري. يعني فعلا خيلي عصباني و خشمگين است ، اصلا نمي شود با او حتي حرف زد. خيلي تند است.

****************************************

* اَو دريا وَ لَك سگ حِروم نِيابو.

*** آب دريا با آب خوردن يك سگ نجس نمي شود. منظور اينست كه جامعه بر اثر حركت زشت و پليد يك نفر بدنام نمي گردد .



****************************************

* اِی سَگی که چاق اِی کِنی ، اول بار پَی خِته ایگره.

** این سگی که چاق می کنی اولین بار پای خوت را میگیرد.

****************************************

* آیَم خوب کَکای بی بَهره.

** آدم خوب برادر بدون سهم هر فردی است.

****************************************


*
آیَمی که اِیتره بِشکنه اِیتره هم بُوونده .

** آدمی که می توانند بشکند هم می توانند ببندد.

****************************************

* آردَه بِهتُم ، آربیزهَ وَ روُنام.

** آرد را الک کردم ، الک (آربیز) را به میخ آویختم .( یعنی دیگه از من گذشته . من کارهایم را تمام کردم ، حالا نوبت شما جوان ها است)

****************************************

* اَر زَن کَخیا وابو ، بَزه مِن زِمِسوُن اِی بِرِه.

** اگر زن کد خدا شود ، موی بُز را در زمستان قیچی می کند. (کنایه از آدم بی ظرفیت)

****************************************

* آسمون مِنه سَرُم یِهَ پِنجَه وابی .

** آسمان بالای سرم به اندازه یک پنجه کوچک شده است .( کنایه از فشار بیش از حد)

****************************************

* آخ وَ سی اِی آیَم خوب که نه دِی سِروگوُو نَه دَیَی کِل زنی داره.

** آخ برای این آدم خوب ، که نه مادر سرود خوان و نه خواهر کِللی(سرود خوانی) زن داره .

****************************************

* آیَم شانس بِلند نهای چاس اِیرسه و دِندایِ جر.

** آدم خوش شانس ، قبل از نهار و آخر جنگ و نزاع می رسد .

****************************************

* آیَم محل ، گُرده یَ من کِمه.

** آدم محل (بومی) مثل کلیه درون شکم است.

****************************************

* آیَم شجاع یه دَف ای میره اما آیَم زَهلَه ترو هزار ولا.

** آدم شجاع یک دفعه می میرد اما آدم ترسو هزار بار.

****************************************

* آیَم باید مَی گردو بو ، کسی نونِسَه بو که پِرِه یا پیک.

** آدم باید مثل گردو باشد ، کسی از پر مغز بودن یا پوک بودن آن آگاهی نداشته باشد. (کنایه است ، یعنی انسان نباید اسرارش را برای همه تعریف کند)

****************************************

* آیَم بُر وَختی رَه وَ شهر کورون باید دس بِنه سر تی یش بگُه مو هم کوروُم.

** آدم بینا وقتی به شهر کورها رفت ، او هم باید دست بر چشمانش بگذارد و بگوید من هم کور هستم.

*** معادل ضرب المثل فارسی : " خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو "

****************************************

* آیَم لیم مار زِر گلیم.

** آدم مرموز مثل ماری است که زیر گلیم پنهان شده باشد.

****************************************

* آیَم بی پا.

** آدم بی مسئولیت و بدون تعهد.

****************************************

* آربیز وِ قیلون ای گُه دو سِمَه داری ، قیلون اِی گُه ریت سِه تو که هیچ نیا داری.

** الک ( غربال ) با تمسخر به قلیان می گوید : تو دو سوراخ داری ، قلیان در جواب می گوید : رویت سیاه تو که از بس سوراخ داری ، هیچ چیز در تو نمی ماند ( کنایه به کسی که خود ده ها عیب دارد و از مردم عیب جویی می کند).

****************************************

* آسیوش هَمه چی ای یَره .

** آسیابش همه چیز را آرد و پودر میکند . منظور اینست که معده اش همه چیز را هضم می کند .

****************************************

* آیَمی چه شاه بو چِه گِیا ، هَر وی که مُرد فقط دو متر کُورَه بَی خُش وُ او دُنیا اِی بِره.

** آدمی چه شاه باشد چه گدا ، هرگاه که مرد فقط از مال دنیا دو متر کرباس همراه خودش به آن دنیا می برد .

****************************************

* آسمون که وَ گِل نی یا .

** آسمون که به زمین نمیاد .

****************************************

* آیمی باهندَه ی بی باله.

** آدمی پرنده بدون بال است.

****************************************

* آیمی نَه که او اِی بَره ، سی نجات خُش ریشه دارَه ، بِتَه خارَه ، بِق ماره و دَس اِی گرِه.

** آدمی را که آب می برد و دارد غرق می شود ، برای نجات خود ریشه درخت ، بوته خار ، گلوی مار و هرچه به دستش آمد می گیرد.

****************************************

* آسمون مِنه سَرُم یِهَ پِنجَه وابی .

** آسمان بالای سرم به اندازه یک پنجه کوچک شده است .( کنایه از فشار بیش از حد)

****************************************

* آخ وَ سی اِی آیَم خوب که نه دِی سِروگوُو نَه دَیَی کِل زنی داره.

** آخ برای این آدم خوب ، که نه مادر سرود خوان و نه خواهر کِللی(سرود خوانی) زن داره .

****************************************

* آیَم شانس بِلند نهای چاس اِیرسه و دِندایِ جر.

** آدم خوش شانس ، قبل از نهار و آخر جنگ و نزاع می رسد .

****************************************

* اَو اِی بِریزنه.

** آب کباب می کند . (کنایه به فقر و نداری فردی است)

****************************************

* آیَم باید خِشَه چَی بو ، وَختی هیچی نَبوُت ، کُر هَر کَه ایخی بُو.

** آدم باید خودش چیزی باشد ، وقتی از او هیچ برنیاید ، می خواهد پسر هرکسی باشد.

*** گرم پدرت بود مردی فاضل از فضل پدر تو را چه حاصل)

****************************************

*اَر شریک خوب بی ، خُدا سی خوش شریک اَی جُس.

** اگر شریک خوب بود ، خداوند برای خودش شریک پیدا می کرد. (در مذمت کار شراکتی)


برگرفته شده از کتاب « فرهنگ عامیانه مردم منطقه کهگیلویه و بویراحمد »