Skip to Content
بازگشت به صفحه کامل

آسیب شناسی تله فیلم

این تحقیق نوشته وحيدرضا حديدي است  به کلاس  جامعه شناسی هنر و ارتباطات کارشناسی ارشد تولید سیما  ناصر فکوهی در دانشکده صدا و سیما  در نیمسال اول سال تحصیلی 1386 ارائه شده است

دردوره ای زندگی می کنیم که عصر ارتباطات نامیده می شود .عصر ارتباطات یعنی دنیای بزرگی از رسانه های متنوع که گاه خیلی جدی وکاربردی بر اساس اهداف و برنامه ریزی های از پیش تعین شده پیش میرود. در دنیای ارتباطات فیلمساز فیلم می سازد،نمایش نامه نویس درام می نویسد،بازیگر روی صحنه تئاتر با همه وجودش بازی می کند،گوینده ومجری رادیو وتلویزیون روبروی دوربین یا پشت میکروفون می نشیند و با مردمی که آنسوی امواج هستند صحبت می کنند،آنها با مخاطب خود بطور مستقیم یا غیرمستقیم ارتباط برقرار می کنند.

اکثر رسانه ها در کلیت خود چارچوب ها،سیاست ها و اهدافی دارند که بر اساس آن برای مخاطبان خود برنامه ریزی می کنند. بعضی از این رسانه ها برای خود گروه مخاطبانی را تعریف می کنند و متناسب با نیاز و سلیقه آنها برایشان آثاری را تولید می کنند. اصل در این رسانه ها همراهی با مخاطب و برنامه سازی برای اوست. هم چنین گروهی دیگری از رسانه ها هستند که برای مخاطب آثاری را تولید می کنند.منتها با هدفی از پیش تعین شده که »آن هم تغییر نگرش مخاطب در جهت اهداف و منافع خود است.ناظر این رسانه ها حکومت ها وقدرت ها هستند.      
در هر صورت، تلویزیون با توجه به ویژگیهای خاص خود و تنوع انواع برنامه ها و ژانرها برای گروهها وسنین مختلف توانسته جایگاه خاصی در بین افراد و گروههای اجتماعی باز کند. هر کس با توجه به سلیقه وعلایق خاص خود گونه یا گونه هایی از این برنامه ها و ژانرها را انتخاب کرده ودر ساعات استراحت به تماشای آنها می پردازد.اما همانطور که گفته شد این برنامه های تلویزیونی دارای گونه ها مختلفی است که یکی از جذابترین آنها فیلم های تلویزیونی یا تله فیلم است.
فیلم تلویزیونی آن چنان که از نامش پیداست، هویتی دو گانه دارد: از یک سو به فیلم و هنر سینما پیوند می خورد و از سوی دیگر، در رسانه تلویزیون ریشه دارد.

 اصولاُ منشا ای نوع فیلم از دو عامل، فیلم های بلند هالیوودی و جنگ های نمایش زنده تلویزیونی در دهه 1950 گرفته شده است. البته، منشاءهای دیگری ( هم چون زیبایی شناسی، فن، اقتصاد و فرهنگ جامعه در طول قرن گذشته ) نیز قابل رد یابی است."( ادگر تن، 14 ، 1387 )
"
فیلم تلویز یونی، اکنون میلیونها دلار هزینه ساخت دارند و در سرتاسر جهان پخش می شوند،اگر چه شمار بسیار اندکی از آنها درآمدهای نجومی مثل آثار موفق هالیوود را به دست آورده اند ، اما نباید فراموش کرد که یک فیلم تلویزیونی موفق می تواند 40 تا 20 میلیون تماشاگر را به خود جذب کند. در حالی که فیلم های مجلل و پر هزینه آمریکایی تنها بیست میلیون تماشاگر را به خود جذب می کند.
ساخت فیلم تلویزیونی اگرچه نوپاست ولی ژانری غنی و متنوع است که شامل شکل صوری، اسلوب و خط مشی موضوعی منحصر به فرد است."( همان منبع ،14 )

امروزه تم ها و پیامهای مهم، در فیلم تلویزیونی، بیشتر از فیلم های بلند سینمایی است و مطمئنا بخش قابل توجهی از دلیل آن گذشته از خواسته ها و نیازها و انتظارات تماشاگران، انتقال و تحمیل نگرشها و سیاست های حاکمان یک جامعه به مخاطبان است . هم چنین فیلم های تلویزیونی بیان کننده تمایلات،گرایشات و موضوعات اجتماعی است و می تواند به ایجاد معیارهای دقیق از مسائل اجتماعی کمک نماید.   در کشورمان ایران نیز شاید یکی از مهمترین اتفاقات طی سالهای اخیر، تولید تله فیلم یا همان فیلم تلویزیونی باشد.ژانری که طی چند سال اخیر،شاهد آثار تولید شده زیادی از آن بوده ایم.

ساخت تله فیلم ها در ایران از اواسط دهه هفتاد شروع شد. در ابتدا ساخت این گونه تلویزیونی خیلی گسترده نبود اما در یکی دو سال اخیر شاهد پخش تعداد زیادی فیلم تلویزیونی از شبکه های مختلف سراسری و استانی بوده ایم. شاید مهمترین سیاست تلویزیون از تولید این آثار بی نیازی از آثار خارجی،تغییر نگرش در برخی مسائل ،شناخت استعدادهای جوان،ساخت آثار متناسب با ایام مذهبی و ملی و... بوده است. ولی اینکه تلویزیون تا چه اندازه توانسته سیاست های خود را به درستی پیش ببرد و تله فیلم ها به لحاظ کیفی در چه وضعیتی هستند وآیا توانسته اند جای فیلم های سینمایی را پر کنند و مورد توجه مخاطبین قرار بگیرند،موضوعی است که باید مورد بررسی قرار گیرد. اماسوال اصلی این است که آیا این فیلم های تلویزیونی با توجه به هزینه های کلانی که شبکه های سراسری و استانی سازمان صدا وسیما هرساله برای ساخت آنها اختصاص می دهند موفق بوده اند یا خیر؟ و درصورت موفق نبودن، ریشه این عدم موفقیت ومقبولیت در کجاست؟
در پاسخ به این سوال بطور کلی می توان گفت خیر و یکی از مهمترین عوامل ضعف و عدم گیرایی این فیلم ها در فیلمنامه های آنان است،فیلمنامه هایی که به لحاظ موضوع و ساختار وعدم استفاده درست ازعناصر درام،توانایی لازم را در جذب مخاطب ندارند.

در این مقاله سعی میشود در ابتدا پس از تعریف برخی واژه ها، اصولی را که می تواند در نگارش وموفقیت یک فیلمنامه خوب، نقش اساسی داشته باشد مورد بررسی قرار داده و در ادامه به بررسی کلی، فیلمنامه های فیلم هایی که ازابتدای سال جاری(87) تا کنون از شبکه های مختلف صدا وسیما پخش گردیده، می پردازیم .